مو...بخش اول
مو
مو يكي از ضمائم پوست است كه به صورت زائده اي باريك و رشته مانند از پوست سر خارج شده است. اين عضو به علت فقدان رشته هاي عصبي فاقد هر گونه حس مي باشد . به همين دليل وقتي با قيچي بريده مي شود دردي احساس نمي شود.
ساقه مو شامل 3 قسمت:
پوشش خارجي (كوتيكول)
حفاظت از مو در برابر هوا، شستشو، عوامل خارجي و انعكاس نور را بر عهده دارد و به صورت فلس مانند مي باشد.
كورتكس (سفيدة مو)
شامل سلولهاي مرده و الياف كراتيني و ملانونها مي باشد كه 90% وزن مو را تشكيل مي دهد و باعث انعطاف ،استحكام و قابليت ارتجاع و كشش مو مي باشد.
مدولا (لوله تغذيه)
در واقع قسمت مركزي مو مي باشد و كار ويژه اي ندارد و در كورتكس قرار دارد.
ساختمان ريشه مو شامل سه بخش مي باشد:
فوليکول
پياز مو
پاپي
فوليکول هاي مو نسبت به تارهاي مو بيشتر هستند و محل قرار گرفتن فوليکول در اپيدرم تا درم مي باشد. تراكم فوليکول هاي مو در نقاط مختلف بدن متفاوت است. پياز در انتهاي مو قرار دارد.
پاپي برجستگي كوچكي در انتهاي پياز مو مي باشد كه مويرگهاي خوني و اعصاب در آن قرار دارد و در صورت كشيده شدن مو احساس درد از اين ناحيه مي باشد.
شيمى مو
در ساختار عمومى مو، ٤ نوع پيوند در لايه هاى كورتكس وجود دارد كه عبارتند از:
پيوندهاى هيدروژنى
پيوندهاى نمك
پيوندهاى سيستيينى
پيوندهاى قندى
پيوندهاى هيدروژنى:
اين پيوند بين حلقه هاى مارپيچى α قرارگرفته است و توانايى مو براى كشش و بازگشت به شكل عمومى يا حالت اوليه را تأمين مى كنند.
پيوندهاى نمكى:
پيوند نمكى يك پيوند يونى است كه از انتقال الكترون از زنجيره ى جانبى گروه آمينو به زنجير جانبى يك آمينواسيد تشكيل مى شود.
پيوندهاى سيستيينى:
پيوند سيستيينى شامل پيوندهاىدى سولفيد، سولفيد يا فقط پيوند گوگرد است كه درنتيجه ى اتصال باقى مانده هاى سيستيين، زنجيره هاى پلى پپتيد اصلى تشكيل مى شوند. اين پيوندها محور عمودى مو بوده، در ميان زنجيرهاى پلى پپتيد قرار دارند. اين قسمت از مو عهده دار تنظيم حالت سفتى و سختى مو يا مقاومت آن در برابر سايش و خراشيدگى است.
پيوندهاى قندى:
پيوند قندى پيوندى است ميان دو زنجيره ى آمينو اسيدى كه يكى داراى گروه OH است. اين عامل به مو خاصيت سختى و چسبندگى مى دهد و در آن كشش كمى تا حدود ٥% را ايجاد مى كند.
ساختار مو
مو ، ساختار پروتئینی دارد و عمدتا از پروتئین کراتین ترکیب یافته است. کراتین ، پروتئینی است که در پوست و ناخن ها نیز یافت میشود. . یک تفاوت مهم میان کراتین مو و پروتئینهای دیگر ، وجود مقدار زیادی آمینو اسید سیستین در کراتین مو است. آمینو اسید ، نقش بسیار مهمی در ساختار مو دارد. چگونگی مو ، ناشی از پلهای میان زنجیرهای پروتئینی متفاوت است. پلهایی مانند پیوندهای هیدروژنی و پیوندهای اتصال دی سولفیدی و نوع دیگر پل ، پیوند پونی میان دو زنجیر پروتئینی است.
پيگمنت (رنگدانه )
ژن هاي هر فرد مشخص كننده رنگ موي او هستند ،ملانين ،پيگمنت مسئول رنگ در مو بوده، نوع و ميزان آن در هر فرد ،رنگ (طبيعي) موي آن فرد را بطور دقيق مشخص ميكند .
دو نوع ملانين وجود دارد ،يكي Eumelanin كه پيگمنت قهوه اي-مشكي است وعمق رنگ موي هر فرد را تعيين ميكند ،وديگري Phaeomelanin پيگمنت قرمز رنگ درون مو ميباشد ،اين پيگمنت نقش تعيين كننده در موهاي با رنگ روشن (blonde ) و قرمز داشته و ساختار ظريف تري در مقايسه با Eumlanin دارد .اختلاط اين دو پيگمنت با درصد هاي مختلف باعث بوجود آمدن فام هاي گوناگون و متنوع (طبيعي) دررنگ موي انسان است .
سفيد شدن مو و مكانيسم آن:
همانگونه كه گفته شد پيگمنت ملانين مسئول رنگ طبيعي موي انسان است ،ملانين در ملانوسيت ها Melanocytes ساخته ميشود ،ملانوسيت ها براي اين كار نياز به اسيد هاي آمينه دارند ...اين اسيد هاي آمينه دو نوع را شامل مي شود ،تيروزين Tyrosin ،اسيد آمينه اي كه در ساخت Eumlanin نقش دارد ،وسيستئين Cystein ،در ساخت Phaeomelanin . اين ساخت وساز ها نياز به آنزيمي دارد ،با نام Turosinase،آنزيمي كه با افزايش سن مقدار آن كاهش مي يابد .آنزيم كه موجود نباشد ،توليد ملانين نيز كاهش مي يابد و به مرور قطع ميشود ملانين ديگر موجود نيست و يا به عبارتي "جاي آن درون مو خالي مي شود ولي حفره ها با هوا پر ميشوند ....و هوا قادر به جذب منفرد نور(selectiv absorption ) نيست ، و اين يعني "بي رنگي”…
چرا صاف چرا فر...؟
همانطور كه بدن ما توسط استخوانها شكل گرفته و خميدگي بدن مربوط به خميدگي استخوانهاي پشت انسان است پلهاي گوگردي نيز اسكلت اصلي مو را تشكيل مي دهند. و در نتيجه فر و يا صاف بودن مو به علت طرز قرار گرفتن پلهاي گوگردي مي باشند.اين پلهاي گوگردي در واقع پيوندهاي شيميايي (از نوع كووالانسي) بين دو اتم گوگرد هستند كه به صورت جانبي رشته هاي پروتوئيني مو را به هم متصل مي كنند.
يكي از جنبه هاي زيبايي، داشتن موهاي فردار و مواج است كه بر اساس شواهد به دست آمده (مثل مجسمه هاي قديمي ) از زمانهاي بسيار قديم مورد توجه بوده و انجام مي گرديده است اما فرها در آن زمان دوام چنداني نداشتند چون تغيير در ساختار دروني مو در آن زمان كاري غير ممكن بود.
اولين فر دائمي مو در سال 1905 توسط دستگاهي كه Charles Nessler اختراع كرد انجام شد در اين روش مو را حول بيگودي هاي خاص آن، زمان مي پيچيدند و توسط چندين رشته سيم، با دادن حرارت الكتريكي فر دائم در مو ايجاد مي كردند. در اين روش موها حالت وز به خود مي گرفت فر زدن دائمي موها به شكل امروزي و با استفاده از مواد شيميايي از سال 1940 رونق پيدا كرد اين روش فر سرد ناميده شده است.
كاري كه فر کننده هاي شيميايي انجام مي دهند آن است كه اين پلهاي گوگردي را مي شكنند و بعد از آن كه مو حول ميله فر به شكل دلخواه در آمد اين پلها را دوباره مي سازند.
مواد شيميايي فر چگونه عمل مي كنند؟
فر دهنده هاي شيميايي در سه مرحله عمليات شكستن و تشكيل مجدد پلهاي گوگردي را انجام مي دهند . واكنشهاي شيميايي كه در اين سه مرحله انجام مي شوند از نوع واكنشهاي كاهشي- اكسايشي(Redox) به صورت زير هستند:
1- مرحله كاهش(Reduction)
2- مرحله تغيير آرايش(Rearragement)
3- مرحله اكسايش(Oxidation)
مرحله كاهش(Reduction)
در اين مرحله پيوندهاي دي سولفيد (-S-S-) بين پروتئين هاي مو شكسته و به پيوندهاي H-S تبديل مي گردد (به اين واكنش كاهش و يا احيا گفته مي شود چون به اتم گوگرد هيدروژن اسيدي داده شده است)
مرحله تغيير آرايش(Rearragement)
در اين مرحله مو كه قابليت فرم گرفتن دارد حول ميله فر (Roller) پيچيده مي شود تا به قطر دلخواه فر بخورد.
مرحله اكسايش(Oxidation)
دراين مرحله پيوندهاي S-S دوباره شكل داده مي شود (به اين واكنش اكسايش گفته مي شود زيرا با وارد كردن اتم اكسيژن به داخل ساختمان مو اتم هاي هيدروژن كه در مرحله كاهش اضافه شده بودند به صورت ملكولهاي آب خارج مي شوند) به اين مرحله در اصطلاح آرايشگاهي خنثي سازي(Neutralisation) نيز گفته مي شود.
ترکیب شیمیایی فر مو
متداولترین عامل کاهندهای که برای شکسته شدن اتصالهای عرضی بکار میرود، اسید تیوگلیکولیک است و عوامل اکسید کننده و معمول ، عبارتند از پراکسید هیدورژن و پربوراتها و سدیم یا برومات پتاسیم. یک نوع محلول خنثی کننده متداول ، شامل یک یا چند عامل اکسید کننده حل شده در آب است. وجود آب و یک باز قوی در محلول اکسید کننده به شکستن و تشکیل مجدد پیوندهای میان مولکولهای پروتئینی مجاور هم نیز کمک میکند. اما بکار بردن بسیار مکرر یک باز قوی ، سبب شکنندگی و بیجان شدن مو میشود.
** نكته مهم **
از آنجا كه در اين سري از واكنش ها بسياري از پيوندهاي S-S دوباره تشكيل نمي شوند موها دچار آسيب هايي مانند از بين رفتن ليپيد ، تخريب پروتئين مو و كاهش مقاومت كششي رشته هاي مو خواهند گرديد .