مقصر فروش ضعیف «درباره الی» کیست؟
فیلم سینمایی "درباره الی" با بازی گلشیفته فراهانی، شهاب حسینی، ترانه علیدوستی، مانی حقیقی، پیمان معادی و مریلا زارعی یک هفته پیش از انتخابات اکران شد و برخلاف نظر برخی کارشناسان که فروش بسیار بالایی برای آن پیشبینی میکردند، اکنون با گذشت 22 روز، تنها 420 میلیون تومان فروخته است. اگرچه پیشتر برخی سینمایینویسان، فروش «درباره الی» را حتی در حد و اندازه "اخراجیها2" پیش بینی میکردند، اما حالا که فروشی به مراتب پایین تر از آن نیز محقق نشده، عوامل تولید «درباره الی»، دلیل اصلی این فروش ضعیف را در همزمانی اکران این فیلم با انتخابات و اغتشاشات پس از آن دانسته و دولت را مقصر اعلام کردهاند
علی سرتیپی مدیر شرکت پخشکننده «درباره الی» نیز گفته: فروش فیلم با آرام شدن شرایط اجتماعی سیر صعودی داشته و طبق آمار فیلم تا دیروز 420 میلیون تومان فروخته است. "درباره الی" قابلیت جذب مخاطب گسترده را دارد و از این پس با تغییر شرایط فروش آن بیشتر میشود.این در حالیست که در گزارش قبلی وی، رقم فروش 220 میلیونی برای اکران 10 روزه عنوان شد و با این حساب میتوان گفت علیرغم فروکش کردن آشوبها، باز هم با صعود محسوس روند فروش مواجه نیستیم و این فیلم در 10 روز دوم اکران نیز همچنان با متوسط فروش روزانه 20 میلیون تومان مواجه است.اما کارگردان فیلم در اظهار نظری، شرایط زمانی اکران «درباره الی» را عامل فروش کم و دولت را مقصر آن دانسته بود.
چند روز پیش اصغر فرهادی در سخنانی درشتگونه و غیرمعمول، عدم نمایش «درباره الی» در فصل بهار را حاصل یک برنامهریزی کینهورزانه دانسته بود که شخص آقای جعفریجلوه، ماموری معذور در اجرای آن بوده و البته از هیچ تلاشی هم برای اجرای این برنامه فروگذار نکرده.
فرهادی البته به اندازهای با قاطعیت این اتهام را متوجه دولت دانست که گویا وقوع این التهابات گسترده پس از انتخابات، برای همه از جمله ایشان و مسئولان کاملا قابل پیشبینی بوده است؛ چرا که تنها هفته اول اکران «درباره الی» تحت تاثیر فضای تبلیغات انتخاباتی کم فروغ بود و پس از آن علی القاعده نمیتوان کسی را مقصر ادامه التهابات دانست.
ضمن اینکه فرهادی این شانس را داشته که همزمان با شروع فصل جدید اکران و در کنار فیلم «درباره الی»، هیچ فیلم برجسته یا قابل اعتنای دیگری توسط وزارت ارشاد در فهرست اکران گنجانده نشده که آقای کارگردان باید از این بابت خوشحال باشد که چنین فرصتی را به دست آورده.
فرهادی دوست داشته «درباره الی» در فصل بهار اکران شود و معتقد است اگر اینگونه میشد فیلمش میفروخت، این در حالیست که در اکران نفسگیر بهاری، چند فیلم پرسروصدا و پرمخاطب مانند «اخراجیها2»، «سوپراستار» و «وقتی همه خوابیم» با هم به رقابت پرداختند که حضور «درباره الی» در میان اینان، تنها میتوانست به حرارت این رقابت بیفزاید اما طبیعتا از سهم فروش همه این فیلمها کم میشد. به این ترتیب حضور در اکران بهاری که با کینهورزی! دولت از «درباره الی» گرفته شده، میتوانسته لطفی باشد در حق کارگردان.
فرهادی همچنین بدون در نظر گرفتن نامه بیسابقه و توجه فوقالعاده رئیس جمهور برای نجات فیلمش از محاق، مقصر عدم فروش «درباره الی» را «کسی» میداند که جعفری جلوه، مامور معذور اوست.
علاوه بر این همین میزان کنونی فروش فیلم را نیز باید تاحدی مدیون برخی حواشی گسترده و جنجالی مانند نامه رئیس جمهور، حضور گلشیفته و ماجراهای جشنوارهای «درباره الی»، دانست که هم به دریافت جوایز خارجی کمک کرد و هم به جلب توجه مخاطب داخلی و شهرت این فیلم. در عین حال نمیتوان انکار کرد که حضور گلشیفته فراهانی نیز موجب از دست رفتن بخشی از مخاطبان مذهبی شده است که معتقدند حضور نامتعارف این بازیگر روی فرش قرمز و متعاقبا بهکارگیری آن در این فیلم، موجب توهین به اعتقاداتشان بوده است.
اما به هر حال با توجه به وضعیت پیشآمده، مسئولان فروش این فیلم نیز بیکار ننشستهاند و برای جبران فروش در زمان باقیمانده، تدابیر بیشتری اندیشیدهاند.
علی سرتیپی مدیر شرکت پخشکننده "درباره الی" گفته: روزهای آینده تعداد سینماهای نمایشدهنده فیلم در شهرستانها بیشتر خواهد شد. از هفته آینده برنامههای تبلیغاتی فیلم با پخش تیزر، آگهی مطبوعاتی و نصب بیلبوردها کامل میشود.
پرسش نهایی اینست که فارغ از اکران بهار و تابستان و پیش و پس انتخابات، آیا «درباره الی» فیلمی هست که جذاب، همهپسند و پرفروش ساخته شده باشد تا ما بتوانیم مانند کارگردانش فروش بالای آن در شرایط عادی را مفروض بدانیم؟
به نظر میرسد فارغ از التهابات پیشبینینشده پس از انتخابات، کار جدید آقای کارگردان فینفسه از مشکلاتی رنج میبرد که چنگی به دل مخاطبان عام نزده و چنانکه گفته شد با فروکش التهابات سیاسی نیز اقبال قابل توجهی برای آن رقم نزده است.
اگرچه "داستان تلخ" این فیلم، از ویژگیهای برجسته تکنیکی و نیز اقبال مخاطبان حرفهای به آن نمیکاهد، اما این نکته، تاثیری منفی بر قابلیت "توصیه مخاطبان عام به یکدیگر برای تماشای فیلم" داشته است. یعنی همینکه هر کس پس از تماشای فیلم به دیگران توصیه کند که حتما از تماشای این فیلم لذت ببرند.
پیام سست و کممخاطب «درباره الی» بر محور گزارهی «یک پایان تلخ بهتر از یک تلخی بیپایان است»، بر فیلم سایه انداخته و پایانی تلخ برای آن رقم زده است و انگیزش مخاطبان برای تماشای این فیلم را تنها به یک لذت تکنیکی فروکاسته است. چنانکه «متفاوتسازی تکنیکی به تقلید از سبک پست مدرن» در این دست آثار سینمایی، در ایران به کاهش فروش دامن میزند.
همچنین چنانکه فراستی نیز در نقدی اشاره کرده، اگرچه کارگردان با جایگزینی دلهره با تعلیق، قصد دارد انگیزه پیگیری ادامه داستان را به مخاطب منتقل کند، اما خصوصا در نیمه دوم داستان، تنها «خبر»، تماشاگر را میکشاند اما از حیث «چگونگی» تعلیقی ایجاد نمیشود. گواینکه ریزهکاریهای تکنیکی میخواهد بار تمام مشکلات داستان و شخصیتهای فیلم را به دوش بکشد.
از نگاه یک منتقد دیگر، «درباره الی» با همه تمایزات و امتیازاتش، همهپسند نیست و نمیتواند همه اقشار و طبقات اجتماعی را نشانه رفته باشد. محمد تقی فهیم در این زمینه گفته: با وجود همه نقاط قوت، آن چیزی که "اصغر فرهادی " در "درباره الی... "، مطرح میکند و جای انتقاد دارد، آن است که فیلمساز مخاطب انبوه را نشانه نمیگیرد و نگاهی به اقشار میانی رو بالای جامعه دارد و نوعی نگاه که حتی اگر در جامعه پذیرفتنی باشد، معدود و محدود است و در نهایت یک سقف معین دارد و اگر "اصغر فرهادی "، نگاه عمیقتر دینی به اقشار داشت چهبسا با ریزبینیهای فوقالعادهاش میتوانست بهتر به زوایای پنهان این اقشار نفوذ کند و مرزهای محدود را درنوردد و در گستره ملی بهتر باشد.
البته این منتقد نقاط قوت «درباره الی» مانند بازی خوب، استفاده به موقع از دوربین روی دست، فضاسازی، موضوع فراوطنی، سادگی در عین پیچیدگی، موسیقی کم حجم و زیبایی شناسی را نیز مورد اشاره قرار داده است.
اما روشن است که «موانع درونی و ساختاری "درباره الی" برای جذب گسترده مخاطب عام» چیزی نیست که با سیاسی خواندن «مسئله زمان اکران» توسط کارگردان، از نظرها دور شود.